Konsultacje społeczne ws. zmian w programie Czyste Powietrze

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zaprosił mieszkańców, przedstawicieli samorządów, organizacje społeczne oraz firmy zaangażowane w realizację programu do aktywnego udziału w konsultacjach zmian w programie Czyste Powietrze. Zgłaszane uwagi i propozycje mają stanowić istotny element dalszych prac nad ostatecznym kształtem zmian.

Usprawnienie, bezpieczeństwo i lepsza jakość

Wśród najważniejszych propozycji zmian znajdują się:

• wprowadzenie wyjątków od wymogu 3-letniego okresu własności budynku,
• umożliwienie realizacji termomodernizacji w mniejszym zakresie przy jednoczesnej wymianie źródła ciepła,
• finansowanie audytów energetycznych jeszcze przed złożeniem wniosku, bez konieczności angażowania środków własnych przez przyszłych wnioskodawców.

Część zmian planowana jest do wprowadzenia w życie w krótkim czasie. Pozostałe wymagają dodatkowych uzgodnień — m.in. z instytucjami finansującymi — w związku z wykorzystaniem środków z Funduszu Modernizacyjnego. Z tego względu proces wdrażania modyfikacji został rozłożony na etapy.

Planowane rozwiązania mają usprawnić proces składania i rozliczania wniosków, zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów we współpracy z wykonawcami oraz podnieść standardy środowiskowe i jakościowe urządzeń grzewczych objętych wsparciem.

Konsultacje odbędą się w dniach 16.02–16.03.2026 r. W tym czasie odbędą się trzy spotkania tematyczne:

• 24 lutego – dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego,
• 25 lutego – dla organizacji pozarządowych,
• 9 marca – dla przedstawicieli branży wykonawczej realizującej inwestycje w programie Czyste Powietrze.

Dokumenty szczegółowe można pobrać ze strony internetowej.

Sugestie i opinie* należy przesyłać na adres: [email protected]
(w tytule wiadomości należy wpisać: „Konsultacje społeczne Czyste Powietrze”)

Zgłoszenia przyjmowane są wyłącznie na dedykowanym formularzu konsultacyjnym. Wiadomości przesłane poza wskazanym formularzem (do pobrania pod tekstem) nie będą rozpatrywane jako oficjalne zgłoszenia w ramach konsultacji.

*Przesłanie formularza oznacza zgodę na publikację treści uwag (dane osobowe osób fizycznych będą anonimizowane).

Zachęcamy do skorzystania z możliwości wyrażenia swojej opinii.

Cel: poprawa jakości powietrza

Program Czyste Powietrze ma na celu poprawę jakości powietrza i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę nieefektywnych źródeł ciepła oraz poprawę efektywności energetycznej budynków jednorodzinnych. Zakłada on modernizację 2,5 mln budynków mieszkalnych do 2032 r., przyczyniając się do ograniczenia zjawiska niskiej emisji i poprawy warunków życia mieszkańców.

W obecnym kształcie funkcjonuje od 31 marca 2025 r. Jak podaje NFOŚiGW dotychczasowe doświadczenia z jego wdrażania, a także liczne spotkania z samorządami w całej Polsce i analiza zgłaszanych postulatów, wskazały obszary wymagające doprecyzowania i usprawnienia.

Celem proponowanych zmian jest zwiększenie dostępności wsparcia, uproszczenie zasad oraz lepsze dopasowanie programu do realnych możliwości finansowych i organizacyjnych beneficjentów.

Pierwsze półrocze 2025 roku pokazuje, że działania na rzecz poprawy jakości powietrza w Małopolsce przynoszą widoczne rezultaty. Z danych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie oraz sprawozdań gmin wynika, że mieszkańcy regionu stopniowo, ale konsekwentnie korzystają z programu „Czyste Powietrze”.

Od stycznia do czerwca 2025 roku złożono 1 396 wniosków o dofinansowanie – obejmujących zarówno wymianę nieefektywnych źródeł ciepła, jak i termomodernizację budynków (np. ocieplenie ścian, wymianę okien czy modernizację instalacji grzewczych).

W tym samym czasie w 6 950 budynkach udało się już zlikwidować stare piece na paliwa stałe i zastąpić je nowoczesnymi, mniej emisyjnymi urządzeniami grzewczymi.

Dobre wyniki mimo kilkumiesięcznej przerwy

Warto pamiętać, że te efekty osiągnięto pomimo kilkumiesięcznej przerwy
w przyjmowaniu wniosków, która trwała od 28 listopada 2024 r. do 31 marca 2025 r. Był to czas wprowadzania zmian i uproszczeń w programie „Czyste Powietrze”.
Po wznowieniu naboru zainteresowanie programem ponownie wzrosło, co pokazuje, że mieszkańcy nie rezygnują z planów wymiany przestarzałych pieców.

Gminy z największym postępem

Najwięcej źródeł ciepła udało się zlikwidować w gminach:

• Wieliczka – 395 kotłów,
• Brzesko – 291 kotłów,
• Czernichów – 203 kotły,
• Nowy Sącz – 202 kotły,
• Nowy Targ (obszar miejski) – 179 kotłów,
• Myślenice – 167 kotłów,
• Nowy Targ (obszar wiejski) – 156 kotłów.

Coraz więcej osób planuje zmiany

Choć liczba złożonych wniosków do Programu Czyste Powietrze jest niższa niż liczba już zrealizowanych inwestycji, w wielu gminach widoczne jest ożywienie. W pierwszej połowie 2025 roku największa liczba nowych wniosków dotyczących wymiany kotłów i termomodernizacji budynków wpłynęła w gminach: Chełmiec (49), Kraków (46), Nowy Sącz (41) oraz Łącko (34). To sygnał, że w najbliższych miesiącach można spodziewać się kolejnych wymian pieców.

Ile kotłów jest w Małopolsce?

W Małopolsce do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wprowadzone zostały deklaracje ogrzewania dla 612 758 punktów adresowych. Szacuje się, że baza jest uzupełniona na poziomie około 78%*.

Zgodnie z bazą w Małopolsce mieszkańcy deklarują:

• kotły z certyfikatem ekoprojektu – 16 317
• kotły klasy 5 – 67 129
• kotły klasy 4 – 32 976
• kotły klasy 3 – 96 879
• kotły pozaklasowe – 114 133
• miejscowe ogrzewacze pomieszczeń ogółem (kominki, kozy, trzony kuchenne, piece kaflowe) – 275 966    

*Według danych Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego na dzień 22 września br.

W wielu gospodarstwach domowych w Małopolsce funkcjonuje więcej niż jedno źródło ogrzewania. Często obok nowoczesnych pomp ciepła czy kotłów gazowych nadal pozostają stare piece węglowe, które nie zostały zdemontowane. Podobnie bywa z piecami kaflowymi i kominkami – mimo że ich estetyka skłania właścicieli do zachowania ich w domach, ze względu na niespełnianie wymogów uchwały nie są one użytkowane. Powoduje to pewne trudności w jednoznacznej interpretacji zależności między liczbą przestarzałych źródeł ciepła a postępem we wdrażaniu przepisów.

Warto również zaznaczyć, że z każdym rokiem rośnie liczba urządzeń grzewczych przyjaznych środowisku instalowanych w małopolskich domach. Charakteryzują się one brakiem lub niską emisją pyłów oraz prostą eksploatacją.

Wciąż dużo do zrobienia

Ponad 6,9 tys. zlikwidowanych „kopciuchów” to krok w dobrą stronę, ale w skali całego regionu potrzeby są nadal duże.

Stopniowa, konsekwentna realizacja programu „Czyste Powietrze” oraz wsparcie finansowe dla mieszkańców mogą sprawić, że kolejne lata przyniosą jeszcze wyraźniejszą poprawę jakości powietrza w Małopolsce.

Od 1 maja 2024 roku w całej Małopolsce nie można już używać kotłów pozaklasowych. To efekt wejścia w życie kluczowego etapu uchwały antysmogowej, mającego na celu poprawę jakości powietrza w regionie. Zmiany są widoczne nie tylko w przepisach, ale przede wszystkim w efektach: tysiące wymienionych pieców, rosnące inwestycje w odnawialne źródła energii i termomodernizacje, a także coraz mniejsza emisja szkodliwych pyłów.

Skuteczna wymiana źródeł ciepła

W 2024 roku zlikwidowano przestarzałe, nieefektywne źródła ciepła na paliwa stałe w aż 16 273 budynkach i lokalach. To kontynuacja intensywnych działań rozpoczętych wiele lat temu. Największą popularnością cieszyły się nowe instalacje gazowe – ponad połowa wszystkich wymian dotyczyła właśnie tej technologii.

Więcej ciepła, mniej strat

Równolegle z wymianą źródeł ciepła, mieszkańcy i samorządy Małopolski zintensyfikowali działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej. W 2024 roku zrealizowano:

• 6  359 termomodernizacji budynków mieszkalnych,
• 13  647 inwestycji w odnawialne źródła energii (OZE).

To znaczący wzrost w porównaniu do 2023 roku, co pokazuje rosnącą świadomość ekologiczną i skuteczność kampanii informacyjnych.

Kontrole i konsekwencje

W 2024 roku gminy prowadziły intensywne działania kontrolne w zakresie egzekwowania przepisów uchwały antysmogowej oraz zakazu spalania odpadów. Łącznie przeprowadzono 24 667 kontroli, w wyniku których stwierdzono 1 677 przypadków nieprzestrzegania zapisów uchwały oraz 852 przypadki spalania odpadów. W związku z wykrytymi naruszeniami nałożono mandaty karne na łączną kwotę 106 970 zł, a 50 spraw zostało skierowanych do rozpatrzenia przez właściwe organy sądowe.

Powietrze coraz lepsze

Z danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska wynika, że w 2024 roku nie było przekroczenia B(a)P a jakość powietrza w Małopolsce utrzymała się na podobnym poziomie co rok wcześniej. Co istotne, nie odnotowano przekroczenia średniorocznych norm dla pyłu PM2,5 na żadnej ze stacji pomiarowych.

Jednak zmiany są najbardziej odczuwalne w sezonie grzewczym – w porównaniu z zimą 2014/2015, średnie stężenia pyłu PM10 spadły aż o 45%. W Krakowie poprawa sięgnęła 53%, a w innych częściach regionu – 41%.

Edukacja ma moc

W 2024 roku zorganizowano prawie 500 akcji edukacyjnych w całym województwie. Za ich realizację odpowiadała rosnąca grupa 270 ekodoradców, finansowanych m.in. ze środków Funduszy Europejskich. Działania prowadzone były zarówno online, jak i bezpośrednio wśród mieszkańców. Dzięki ekodoradcom mieszkańcy mogli lepiej zrozumieć przepisy, skorzystać z dotacji i zmienić swoje podejście do ogrzewania.

Zielona mobilność w praktyce

Nie tylko piece, ale i transport podlega zmianom. W 2024 roku Małopolska wzbogaciła się o 58 nowych ekologicznych autobusów i 40 kilometrów tras rowerowych. Przeprowadzono blisko 200 kampanii promujących poruszanie się pieszo, rowerem i komunikacją publiczną. Jednocześnie starostwa przeprowadziły kontrole na stacjach diagnostycznych wykrywając nieprawidłowości w 202 przypadkach.

Efekty? Mniej pyłu, mniej alarmów

Szacuje się, że dzięki prowadzonym działaniom emisja pyłu PM10 w 2024 roku spadła o 687 ton, PM2,5 – o 673 tony, a benzo(a)pirenu – o 209 kg. Liczba dni z najwyższym poziomem zagrożenia smogiem była relatywnie niska a najwyższy stopień zagrożenia zanieczyszczeniem powietrza stacje wykazały tylko dwukrotnie.

Małopolska wyraźnie zmienia kierunek – z regionu kojarzonego z zimowym smogiem staje się wzorem w walce o czyste powietrze. Choć przed nami jeszcze wiele do zrobienia, 2024 rok pokazuje, że zmiany są możliwe, gdy mieszkańcy i samorządy działają wspólnie i konsekwentnie.

Szczegółowe informacje podsumowujące realizację POP w roku 2024 w województwie małopolskim dostępne są tutaj: https://powietrze.malopolska.pl/program-ochrony-powietrza/efekty-realizacji/

W dniach 9-13 października 2023 roku Polska znalazła się w gronie trzech państw Unii Europejskiej objętych kontrolą Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO) dotyczącą jakości powietrza i hałasu w miastach. Kraków, obok Barcelony i Aten, został poddany szczegółowej analizie. Celem audytu było sprawdzenie skuteczności działań podejmowanych przez państwa członkowskie w zakresie realizacji polityki ochrony środowiska UE, zwłaszcza w kontekście zanieczyszczenia powietrza i hałasu komunikacyjnego, które mają istotny wpływ na zdrowie mieszkańców i jakość życia.

Plan działań na rzecz poprawy jakości powietrza

Jednym z kluczowych elementów strategii Unii Europejskiej dotyczącej poprawy jakości powietrza jest Europejski Zielony Ład. W 2021 roku określono ambitne cele na 2030 rok, obejmujące m.in. redukcję wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie o 55%, zmniejszenie zagrożeń dla bioróżnorodności o 25% oraz ograniczenie liczby osób narażonych na hałas komunikacyjny o 30%.

Wyniki kontroli ETO

1. Poprawa jakości powietrza w miastach

W ostatnich latach w wielu miastach UE, w tym w Krakowie, regularnie odnotowywano przekroczenia norm dla zanieczyszczeń takich jak PM2,5 i NO2. Władze miejskie wdrożyły plany ochrony powietrza, które były na bieżąco aktualizowane. Dzięki podjętym działaniom Kraków odnotował znaczącą poprawę jakości powietrza, a w 2022 roku poziom cząstek stałych istotnie spadł, co można uznać za sukces w walce ze smogiem.

W Barcelonie plany ochrony powietrza opracowano w 2007 i 2014 roku, jednak miasto nadal nie wdrożyło nowej strategii, co budzi wątpliwości co do skuteczności przyszłych działań. Z kolei Ateny, mimo wieloletnich przekroczeń norm, wciąż nie opracowały kompleksowego planu ochrony powietrza, co utrudnia dalsze postępy w tej dziedzinie.

2. Hałas komunikacyjny – problem wciąż nierozwiązany

Hałas, będący równie poważnym zagrożeniem jak zanieczyszczenie powietrza, nadal stanowi istotny problem w wielu miastach Unii Europejskiej. Dyrektywa dotycząca hałasu w środowisku zobowiązuje państwa członkowskie do tworzenia strategicznych map hałasu. W Krakowie aż 30% mieszkańców jest narażonych na poziomy przekraczające unijne normy. Choć władze miasta sporządziły wymagane mapy hałasu, problem ten pozostaje nierozwiązany.

Jeszcze poważniejsza sytuacja ma miejsce w Barcelonie i Atenach, gdzie na nadmierny hałas cierpi odpowiednio 66% i 98% mieszkańców. Wyniki kontroli wskazują na konieczność intensyfikacji działań w tej dziedzinie.

3. Potrzeba dalszych działań na rzecz ochrony środowiska

Raport ETO wskazuje na konieczność wzmocnienia i lepszej koordynacji działań na poziomie lokalnym i krajowym w celu spełnienia unijnych norm dotyczących jakości powietrza i ograniczenia hałasu.
W szczególności w Krakowie i innych miastach należy kontynuować działania na rzecz ograniczenia emisji z sektora transportowego i energetycznego.

4. Wyzwania związane z realizacją celów Europejskiego Zielonego Ładu

Choć w Krakowie widoczne są postępy, pełna realizacja celów Europejskiego Zielonego Ładu wymaga dalszych inwestycji w odnawialne źródła energii, rozwój transportu publicznego i zieloną infrastrukturę.

Podsumowanie

Raport Europejskiego Trybunału Obrachunkowego potwierdza, że działania na rzecz poprawy jakości powietrza przynoszą pozytywne efekty, jednak problem hałasu w miastach nadal wymaga skutecznych rozwiązań. Kraków, podobnie jak inne metropolie, wdraża strategię poprawy jakości powietrza, ale stoi przed wyzwaniem związanym z redukcją hałasu komunikacyjnego. Unia Europejska stawia ambitne cele środowiskowe, których osiągnięcie będzie wymagało dalszych wysiłków oraz intensyfikacji działań na rzecz czystszego i cichszego miasta.

Z pełną wersją raportu zapoznać się można tutaj

W dniach 5-6 grudnia 2024 roku w Krakowie odbyła się konferencja „Połączył nas LIFE”, która zgromadziła ponad 40 przedstawicieli projektów realizowanych w ramach Programu LIFE. Wydarzenie stworzyło przestrzeń do wymiany doświadczeń, dialogu oraz inspiracji dla działań proekologicznych w Polsce.

Konferencję otworzył Tomasz Pietrusiak, zastępca dyrektora Departamentu Środowiska, UMWM, który podkreślił rolę współpracy regionalnej.

Krzysztof Wójcik, reprezentant Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA), omówił m.in. praktyczne aspekty starań o unijne wsparcie dla projektów prośrodowiskowych w tym innowacji ekologicznych.

Andrzej Muter, kierownik Wydziału ds. LIFE w NFOŚiGW, przedstawił krajowe możliwości finansowania projektów.

Podczas sesji „Poznajmy się” zaprezentowało się trzynaście Projektów:

• LIFE-IP EKOMAŁOPOLSKA,
• LIFE-IP „Małopolska w zdrowej atmosferze”,
• LIFE-IP After Coal PL,
• LIFE-IP Pilica,
• LIFE-IP Podkarpackie,
• LIFE-IP GOZilla
• LIFE Archiclima
• COOLSPACES 4 LIFE,
• LEGAL HFC 4 LIFE
• Wetlands Green LIFE
• LIFE VIIEW 2050 & LIFE ENSPIRE
• LIFE LOCATEE

W części warsztatowej każdy projekt dzielił się osiągnięciami, dobrymi praktykami oraz wyzwaniami w zarządzaniu i raportowaniu działań.

W trakcie paneli dyskusyjnych uczestnicy skupiali się m.in. na: zarządzaniu finansami w projektach LIFE, sprawnej organizacji pracy, efektywnej promocji działań ekologicznych, a także planowaniu dalszej współpracy. Sesje networkingowe drugiego dnia konferencji, podzielone na grupy tematyczne, sprzyjały budowaniu partnerstwa oraz wymianie doświadczeń między regionami i organizacjami. Konferencja „Połączył nas LIFE” była nie tylko miejscem spotkań ekspertów, ale także impulsem do nowych inicjatyw.

Gospodarzem wydarzenia był projekt LIFE IP EKOMALOPOLSKA. Więcej informacji o tym projekcie znajdziesz tu.

22 listopada 2024 r. odbyło się kolejne spotkanie przedstawicieli województw małopolskiego i podkarpackiego. Było to ważne wydarzenie w ramach współpracy międzyregionalnej, której celem jest wymiana doświadczeń i wspólne działania na rzecz ochrony środowiska. Podkarpacie, realizujące obecnie projekt LIFE „Podkarpackie – żyj i oddychaj”, miało okazję czerpać inspiracje z doświadczeń Małopolski, która z sukcesem wdraża projekt LIFE IP „Małopolska w zdrowej atmosferze”.

Ekodoradcy na froncie walki o czyste powietrze

Spotkanie skupiło się na doświadczeniach pracy ekodoradców – kluczowych postaci w edukacji ekologicznej i działaniach na rzecz poprawy jakości powietrza. Doświadczeni specjaliści z Małopolski:

• Paulina Mrzygłód (gmina Andrychów),
• Dariusz Zborowski (gmina Myślenice),
• Aleksandra Piegza (gmina Świątniki Górne)

podzielili się swoją wiedzą oraz wyzwaniami, z jakimi spotykają się na co dzień. Opowiadali o skutecznych strategiach angażowania mieszkańców w działania proekologiczne, motywowaniu ich do uczestnictwa w programach ochrony środowiska oraz metodach zmiany świadomości ekologicznej.

Podkarpacie na starcie swojej drogi

Ekodoradcy z Podkarpacia, którzy dopiero rozpoczynają swoją pracę, mieli niepowtarzalną okazję zadawać pytania bardziej doświadczonym kolegom i uzyskać praktyczne wskazówki. Dyskusje objęły m.in.:

• aspekty techniczne pracy ekodoradcy,
• sposoby skutecznego komunikowania się z mieszkańcami,
• narzędzia do budowania zaufania w lokalnych społecznościach.

Wymiana doświadczeń była intensywna, a małopolscy eksperci podkreślali, że kluczem do sukcesu jest cierpliwość, zaangażowanie i osobisty kontakt z mieszkańcami.

Wpływ ekodoradców na lokalne społeczności

Praca ekodoradców, choć wymagająca, przynosi wymierne korzyści. Dzięki ich zaangażowaniu:

• mieszkańcy zaczynają dostrzegać realne korzyści płynące z dbałości o środowisko,
• inicjatywy ekologiczne są bardziej efektywne,
• rośnie świadomość potrzeby ochrony powietrza i zdrowia publicznego.

Wspólny cel: czyste powietrze dla wszystkich

Spotkanie było kolejnym krokiem w budowaniu współpracy między regionami, która ma szansę przynieść długofalowe efekty. Wspólne działania na rzecz czystego powietrza są dowodem na to, że troska o środowisko nie ma granic – łączy ludzi, społeczności i całe regiony.

Podkarpacie, czerpiąc inspirację z Małopolski, zyskało solidne podstawy do realizacji swojego projektu LIFE „Podkarpackie – żyj i oddychaj”. Kolejne takie spotkania z pewnością umocnią tę współpracę i pozwolą na jeszcze skuteczniejsze działania.

W dniach 14–15 listopada 2024 roku w Krakowie odbyła się VI edycja Międzynarodowej Konferencji „Jakość Powietrza a Efektywność Energetyczna 2024”, zorganizowana przez Małopolskie Centrum Budownictwa Energooszczędnego Politechniki Krakowskiej we współpracy z Departamentem Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. Było to kluczowe wydarzenie w ramach Krakowskich Konferencji Naukowych, poświęcone budownictwu neutralnemu dla klimatu.

Dzień 1 – Wykłady i panele dyskusyjne

Pierwszy dzień konferencji wypełniły wykłady i debaty, które zgłębiały:

• Prawne i techniczne aspekty budownictwa zrównoważonego
• Finansowanie inwestycji klimatycznych
• Panel dyskusyjny pt. „Samowystarczalność energetyczna polskich samorządów na bazie OZE – mrzonka czy realny cel?”. Dyskusja, moderowana przez dr. inż. Jacka Biskupskiego, zgromadziła specjalistów z różnych sektorów, którzy przedstawili perspektywy oraz wyzwania związane z OZE na poziomie lokalnym. W panelu udział wzięła przedstawicielka Urzędu Marszałkowskiego – Justyna Mazurkiewicz – Kierownik Zespołu Klimatu w Departamencie Środowiska

Dzień 2 – Wizyty studyjne

Drugi dzień upłynął na wizytach studyjnych, które ukazały praktyczne zastosowania omawianych rozwiązań:

• Termomodernizacja Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – prezentacja modernizacji zabytkowego budynku przy zachowaniu jego historycznej wartości.
• Laboratorium Aerodynamiki Środowiskowej PK i ekologiczne osiedle w Bibicach – nowoczesne rozwiązania na rzecz energooszczędności i ochrony środowiska, realizowane przez spółkę AKOPOL.

Wizyty te pokazały, jak łączyć nowoczesne technologie z potrzebą ochrony środowiska i wartości kulturowych.

Znaczenie konferencji

Wydarzenie skupiło się na strategicznych aspektach budownictwa neutralnego dla klimatu, obejmując:

• Nowe inwestycje i innowacyjne technologie
• Termomodernizacje jako sposób na poprawę efektywności energetycznej
• Ochronę zabytków w kontekście modernizacji zgodnej z wymogami środowiskowymi

Dyskusje i prezentacje stanowiły cenne źródło inspiracji dla przedstawicieli samorządów, projektantów oraz wykonawców, dostarczając wiedzy i wskazówek przydatnych zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.

Konferencja stała się kolejnym krokiem w promowaniu zrównoważonego budownictwa  w Polsce.

Małopolskie Centrum Budownictwa Energooszczędnego działające przy Politechnice Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki oraz Departament Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego serdecznie zapraszają na kolejną edycję Międzynarodowej Konferencji „Jakość Powietrza a Efektywność Energetyczna 2024”

O konferencji

To już VI edycja konferencji, która stanowi wyjątkową okazję do dyskusji zarówno naukowców, inżynierów, ekspertów branżowych oraz decydentów. Jest to okazja do debaty nad kluczowymi wyzwaniami współczesności – poprawą jakości powietrza oraz zwiększenia efektywności energetycznej.

Konferencja poświęcona będzie kluczowym zagadnieniom związanym z rozwojem budownictwa energooszczędnego i neutralnego klimatycznie. W obliczu rosnących wyzwań klimatycznych, kraje Unii Europejskiej intensyfikują działania mające na celu poprawę jakości środowiska. Od 2021 roku we wszystkich państwach członkowskich obowiązuje standard budynków o niemal zerowym zużyciu energii (nZEB), co stanowi duże wyzwanie dla samorządów, projektantów oraz wykonawców.

Konferencja będzie znakomitą okazją do wymiany doświadczeń, omówienia trudności związanych z wdrażaniem standardu nZEB oraz poszukiwania nowoczesnych, efektywnych energetycznie rozwiązań, przyjaznych dla środowiska.

Wśród zaproszonych gości nie zabraknie przedstawicieli Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. Podczas pierwszego dnia konferencji 14 listopada  Pan Tomasz Pietrusiak – Zastępca Dyrektora Departamentu Środowiska weźmie udział w panelu dyskusyjnym Samowystarczalność energetyczna polskich samorządów na bazie OZE – mrzonka czy realny cel?

Zapisy na konferencję

Konferencja odbędzie się w dniach 14-15 listopada 2024 roku w formule hybrydowej (dzień pierwszy – wydarzenie online, dzień drugi – wyjazdy studyjne).

Tematy wizyt studyjnych:

• Termomodernizacja zabytku na przykładzie Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie
• Zwiedzanie nowoczesnego Laboratorium Aerodynamiki Środowiskowej (LAŚ) Politechniki Krakowskiej
• Zwiedzanie ekologicznego osiedla w Bibicach

Szczegółowe informacje o konferencji wraz z formularzem do zapisów dostępne są tutaj.

Zachęcamy wszystkich do udziału w wydarzeniu!

15 października 2024 roku zespół projektu LIFE Małopolska w zdrowej atmosferze uczestniczył w konferencji pn. „Edukacja klimatyczna poza schematami” w Krakowie. Wydarzenie zorganizowane przez doradczynie projektu LIFE-IP EKOMAŁOPOLSKA z Krakowa skierowane było do nauczycieli oraz edukatorów ekologicznych i klimatycznych, a jego celem było pokazanie nowatorskich metod nauczania o zmianach klimatycznych.

Edukacja klimatyczna – wyzwanie dla nauczycieli

Konferencja miała na celu ukazanie nowoczesnego podejścia do edukacji klimatycznej, które wykracza poza tradycyjne metody. Podkreślano, jak ważne jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale także inspirowanie uczniów do podejmowania działań na rzecz ochrony środowiska. Wykłady koncentrowały się na roli edukacji poza formalnej, która może wspierać codzienną pracę nauczycieli, angażując uczniów w ciekawe i interaktywne projekty.

Od wiedzy do działania – nowoczesne narzędzia edukacyjne

W trakcie konferencji uczestnicy wzięli udział w warsztatach, które dały im możliwość przetestowania innowacyjnych metod nauczania. Gry edukacyjne, symulacje oraz scenariusze lekcji były przykładem, jak uczynić edukację klimatyczną atrakcyjną dla młodzieży. Szczególną uwagę zwrócono na gry symulacyjne, aplikacje do kalkulacji śladu węglowego oraz debaty, które mogą skutecznie angażować uczniów w działania proekologiczne.

Odpowiedzialność za planetę i świadome konsumpcyjne wybory

Ważnym tematem poruszonym na konferencji była odpowiedzialność konsumencka, w tym świadome wybory dotyczące mody oraz zasady zero waste. Uczestnicy dowiedzieli się, jak przemysł odzieżowy wpływa na środowisko i jak codzienne decyzje mogą zmniejszyć nasz ślad węglowy. Poruszono również kwestie ograniczania odpadów i oszczędzania zasobów w codziennym życiu, co może być skutecznie wprowadzane do edukacji młodzieży.

Podsumowanie – edukacja klimatyczna jako klucz do przyszłości

Konferencja „Edukacja klimatyczna poza schematami” była również doskonałą okazją do wymiany doświadczeń między nauczycielami i edukatorami. Networking oraz debaty, które odbyły się pod koniec dnia, umożliwiły uczestnikom nawiązywanie kontaktów oraz dyskusje o wyzwaniach związanych z edukacją klimatyczną. Zespół doradczyń ds. klimatu i środowiska Urzędu Miasta Krakowa zachęcał wszystkich do dalszego działania, oferując wsparcie oraz dostęp do materiałów edukacyjnych, które uczestnicy mogą wykorzystać w swoich placówkach.

Wydarzenie w Krakowie udowodniło, że edukacja klimatyczna może być ciekawym i inspirującym procesem, który motywuje zarówno nauczycieli, jak i uczniów do podejmowania działań na rzecz ochrony naszej planety.

W dniach 16 – 22 września 2024 roku obchodziliśmy kolejną edycję Europejskiego Tygodnia Mobilności. Pomysłodawcą kampanii jest Komisja Europejska.  Kampania ma na celu zwiększenie świadomości na temat zrównoważonej mobilności, ochrony powietrza oraz kształtowaniu proekologicznych nawyków.

Podróż za złotówkę

Koleje Małopolskie przygotowały ofertę dla podróżnych w postaci specjalnych biletów – „Małopolski bilet na Dzień bez samochodu”. 22 września pasażerowie podróżowali bez ograniczeń pociągami Kolei Małopolskich i autobusami Małopolskich Linii Dowozowych za symboliczną złotówkę.

Na zakończenie Europejskiego Tygodnia Mobilności czyli 22 września w wielu miejscowościach zorganizowano „Europejski dzień bez samochodu”. Za przykładem Krakowa i Tarnowa, gdzie obowiązywała darmowa komunikacja miejska, poszły również inne miejscowości, jak chociażby: Brzesko czy Limanowa.

Małopolskie gminy stawiają na ekologię

Jak co roku, Małopolskie gminy licznie włączyły się w obchody Europejskiego Tygodnia Mobilności. W wielu gminach zorganizowano liczne konkursy i warsztaty.

Europejski Tydzień Mobilności 2024 w Małopolsce zakończył się sukcesem, angażując zarówno duże miasta, jak i mniejsze gminy w liczne proekologiczne inicjatywy. Wspólne działania, takie jak darmowa komunikacja miejska, konkursy, edukacyjne zajęcia w szkołach czy różnorodne wydarzenia promujące aktywny transport, przyczyniły się do zwiększenia świadomości na temat zrównoważonej mobilności. Małopolskie gminy po raz kolejny udowodniły, że ochrona środowiska i dbałość o zdrowie mieszkańców mogą iść w parze z kreatywnymi rozwiązaniami transportowymi, dając pozytywny przykład na przyszłość. – podsumował wicemarszałek Ryszard Pagacz

Myślenice – W dniach 16-17 września gminni ekodoradcy prowadzili zajęcia edukacyjne w czterech szkołach podstawowych. Lekcje były adresowane dla klas IV-VI i łącznie wzięło w nich udział 339 uczniów oraz 16 nauczycieli.

Kraków – miasto przygotowało szereg atrakcji dla dużych i małych.

• Krakowskie Centrum Edukacji Klimatycznej zorganizowało prelekcje.
• W ramach Wielkiej Lekcji Ekologii zorganizowano wydarzenie plenerowe dla całych rodzin przy Tauron Arena Kraków.

• Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne zorganizowało paradę tramwajów
• Rowerzyści mogli sprawdzić stan techniczny swoich rowerów podczas bezpłatnych kontroli rowerowych

Niepołomice – gmina wzięła udział w kampanii promującą bezpieczeństwo ruchu drogowego, szczególnie wokół szkół podstawowych.
W ramach projektu Cities@Heart, we współpracy ze Stowarzyszeniem Metropolia Krakowska, rozpoczęła się pilotażowa akcja polegająca na zmianie organizacji ruchu przy Szkole Podstawowej nr 1. Przearanżowanie okolicy obejmuje m.in. usystematyzowanie sposobu zatrzymywania się i parkowania aut podjeżdżających pod szkołę oraz organizację bezpiecznych miejsc dla pieszych. Celem pilotażu jest nie tylko poprawa bezpieczeństwa, ale także promowanie ekologicznych form transportu, takich jak rowery, hulajnogi i spacery.

Skawina – gmina zorganizowała szereg akcji edukacyjnych:

• IV Festiwal chodzenia – przejazd Skawińską Komunikacją Gminną i masz pieszy z Ochodzy do Skawiny wraz z grupą WALKirie-Kijowa wataha – trasa ok. 9km

• Przejazd rowerowy ulicami Skawiny „Skawińska masa krytyczna” – organizowany przez „Rowerową Skawinę”.

• Seans filmów w Miejskiej Bibliotece Publicznej – związanych ze zrównoważonymi formami transportu oraz promowaniem idei aktywnej mobilności.
• „Śladami mobilności w Skawinie: Historyczne punkty na mapie miasta” – wyjątkowy spacer historyczny śladami miejsc związanych z mobilnością. Start spaceru w Rynku w Skawinie.
• Linia specjalna S0 – obsługiwana zabytkowym taborem MPK Kraków. Bezpłatny przejazd z pamiątkowymi biletami na trasie Skawina SCK – Skawina Korabniki.
• konkurs „Krok po kroku – Wyzwanie chodzenia”. Konkurs będzie polegał na liczeniu kroków i robieniu ich jak najwięcej.

Kościelisko – zorganizowano konkurs dla dzieci ze szkół podstawowych oraz konkurs pn. „Rowerem, hulajnogą i pieszo przez Gminę Kościelisko – uchwyć siebie w obiektywie”.

Europejski Tydzień Mobilności na stałe wpisał się do kalendarza małopolskich samorządów, zatem do zobaczenia za rok.

HungAIRy LIFE zaprasza na kolejną międzynarodową konferencję o jakości powietrza w Europie.

O konferencji

To już druga konferencja w ramach projektu HungAIRy LIFE! Pierwsza konferencja została zorganizowana w 2021 roku z udziałem 88 ekspertów z 11 krajów. Tegoroczna edycja zapowiada się równie interesująco. Eksperci z różnych regionów Europy podzielą się wiedzą i doświadczeniem pracy w swoich projektach.

Tematyka konferencji obejmie:

• modelowanie jakości powietrza,
• nowe technologie i sieci monitorowania jakości powietrza
• strategie i praktyki redukcji emisji w różnych sektorach np. mieszkalnictwo, ruch drogowy, rolnictwo,
• jakość powietrza w pomieszczeniach,
• monitorowanie wpływu działań,
• strategie komunikacyjne i dobre praktyki,
• wpływ zanieczyszczenia powietrza na klimat i środowisko zabudowane.

Szczegóły konferencji

Konferencja odbędzie się w dniach 25-26 września 2024 roku na platformie Webex – link do spotkania – Cisco Webex .

Projekt programu można zobaczyć tutaj

Rejestracja na konferencję możliwa jest do 24 września za pomocą formularza dostępnego tutaj

Małopolska prezentuje projekt LIFE

Wśród prelegentów konferencji nie zabraknie przedstawicieli Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. Podczas pierwszego dnia konferencji 25 września Pan Tomasz Pietrusiak – Zastępca Dyrektora Departamentu Środowiska zaprezentuje efekty działań projektu LIFE IP „Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego – Małopolska w zdrowej atmosferze”, który wdrażany jest od 2016 roku w Małopolsce.

Zachęcamy wszystkich do udziału w wydarzeniu!

2 września br. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozpoczął nabór wniosków do szóstej edycji programu Mój Prąd. Otworzyły się zatem nowe możliwości finansowych dopłat do lepszej energii również dla mieszkańców Małopolski.

Kto może korzystać z dotacji?

O wsparcie mogą się starać prosumenci, którzy wydatki na swoje instalacje fotowoltaiczne ponieśli po 1 stycznia 2021 roku. Warunkiem dofinansowania jest rozliczanie się prosumenta w systemie net-billing.

Dofinansowanie, które można otrzymać to nie więcej niż 50% kosztów kwalifikowanych. 

Co obejmuje dofinansowanie?

Zasady i zakres dofinansowania zależą od daty przyłączenia instalacji do sieci elektroenergetycznej.

Mikroinstalacje fotowoltaiczne zgłoszone do przyłączenia do sieci elektroenergetycznej do 31 lipca 2024 roku

• zakup urządzeń dodatkowych (magazynu energii lub magazynu ciepła) nie jest obowiązkowy – można uzyskać dofinansowanie na samą fotowoltaikę.
• moc instalacji powinna wynosić od 2 kW do 10 kW.

Mikroinstalacje fotowoltaiczne zgłoszone do przyłączenia do sieci elektroenergetycznej od 1 sierpnia 2024 roku

• połączenie z magazynem energii lub magazynem ciepła – warunek konieczny do uzyskania dofinansowania
• moc instalacji powinna wynosić od 2 kW do 20 kW
• magazyn energii musi być na stałe zamontowany w budynku, w którym zamontowana jest fotowoltaika. Mobilne magazyny energii nie są objęte dofinansowaniem.

Do dofinansowania mogą zostać zgłoszone różne urządzenia, które kwalifikują się do mikroinstalacji fotowoltaicznej, w tym m.in. pokrycia dachowe z funkcją fotowoltaiczną, wiaty i carporty zawierające ogniwa PV, fotowoltaiczne zestawy balkonowe. Wszystkie zgłoszone do dofinansowania instalacje fotowoltaiczne muszą zostać podłączone do sieci elektroenergetycznej.

Ważne: dofinansowanie obejmuje jedynie nowe urządzenia.

Moc wszystkich instalacji odnawialnych źródeł energii posiadanych przez prosumenta, wraz z mikroinstalacją fotowoltaiczną i magazynem energii, nie może przekroczyć łącznie 50 kW.

Ile może wynieść kwota dofinansowania?

Budżet programu wynosi 400 mln zł ze środków ze środków Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS 2021-2027).

Kwoty dofinansowania:

• Mikroinstalacja fotowoltaiczna – 6 tysięcy złotych (tylko dla instalacji zgłoszonych do przyłączenia do 31 lipca 2024 roku).
• Mikroinstalacja fotowoltaiczna z urządzeniem dodatkowym – 7 tysięcy złotych + dofinansowanie do urządzenia dodatkowego.
• Dofinansowanie do urządzenia dodatkowego:
  • Magazyn energii – 16 tysięcy złotych
  • Magazyn ciepła – 5 tysięcy złotych

Kiedy można złożyć wniosek?

Nabór wniosków prowadzony jest od 2 września do 20 grudnia 2024 roku lub do wyczerpania środków.

Gdzie można złożyć wniosek?

Wniosek składa się elektronicznie za pomocą Generatora Wniosków o Dofinansowanie (GWD) – https://gwd.nfosigw.gov.pl/

Więcej informacji o programie Mój Prąd można znaleźć tutaj

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego zebrał informacje od małopolskich gmin w zakresie wymian kotłów w pierwszym półroczu 2024 roku.

Choć uchwała antysmogowa weszła w życie od 1 maja br. nie oznacza spowolnienia wymian kotłów pozaklasowych – wręcz przeciwnie – Małopolanie wciąż wymieniają przestarzałe urządzenia.

Liderzy wymiany pieców

W pierwszym półroczu 2024 roku w Małopolsce wymieniono 5 172 pozaklasowe kotły. Najwięcej kotłów pozaklasowych zlikwidowano w gminach: Nowy Targ – obszar wiejski (108 kotłów), Koniusza (105 kotłów), Łukowica (103 wnioski), Mszana Dolna – obszar wiejski (95 kotłów), Lisia Góra (89 kotłów), Nowy Wiśnicz (87 kotłów) i Krzeszowice (85 kotłów).

Duża popularność Programu Czyste Powietrze

Nie słabnie zainteresowanie Programem Czyste Powietrze – Małopolanie bardzo chętnie sięgają po środki z tego programu na wymiany kotłów i przeprowadzenie termomodernizacji swoich domów. Dane Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie wskazują, iż w okresie od stycznia do końca czerwca 2024 złożono 17 683 wniosków.  Zauważalny jest wzrost ilości wniosków złożonych w porównaniu z I półroczem 2023, gdzie złożono 10 793 wnioski o dofinansowanie. Najwięcej wniosków złożono w: Krakowie (421 wnioski), Myślenicach (261 wnioski), Jabłonce (253 wnioski), Krzeszowicach (247 wnioski), Wadowicach (238 wnioski), Chełmcu (234 wnioski), Andrychowie (232 wnioski) i Wieliczce (227 wnioski).

Ile kotłów jest w Małopolsce?

W Małopolsce do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wprowadzone zostały deklaracje ogrzewania dla 644 860 punktów adresowych. Szacuje się, że baza jest uzupełniona na poziomie około 78,1%*.

Zgodnie z bazą w Małopolsce mieszkańcy deklarują:

• kotły z certyfikatem ekoprojektu – 13 179
• kotły klasy 5 – 59 193
• kotły klasy 4 – 33 871
• kotły klasy 3 – 97 627
• kotły pozaklasowe – 123 868
• miejscowe ogrzewacze pomieszczeń ogółem (kominki, kozy, trzony kuchenne, piece kaflowe): 268 662

Część mieszkańców Małopolski w swoich domach posiada więcej niż jedno urządzenie grzewcze. Niejednokrotnie mieszkańcy eksploatują nowe pompy ciepła, czy kotły gazowe, jednak stare piece węglowe nie są likwidowane. Podobnie jest z niektórymi piecami kaflowymi czy kominkami. Ich walory estetyczne skłaniają właścicieli do pozostawienia ich w domach, lecz z uwagi na niespełnianie wymagań uchwały nie są one używane. Taka sytuacja zaburza poniekąd interpretację wprost zależności liczby pozaklasowych źródeł ciepła  względem postępu wdrażania przepisów uchwały.

Co warte podkreślenia, z każdym rokiem przybywa urządzeń grzewczych bardziej przyjaznych środowisku. Nie emitują one szkodliwych pyłów i są łatwe w obsłudze.

Dane z CEEB wskazują, iż w Małopolsce jest:

• pompy ciepła: 33 152
• kolektory słoneczne: 40 729
• przyłączeń do miejskiej sieci ciepłowniczej: 253 399
• urządzenia elektryczne: 224 378
• kotły i inne urządzenia gazowe: 673 083
• kotły na olej opałowy: 6 646

*Według danych Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego na dzień 30 czerwca br.

Małopolska jako jedyny region w Polsce realizuje aż trzy projekty Programu LIFE!
W działaniach na rzecz środowiska i klimatu mamy się czym pochwalić.

Czym jest projekt LIFE

Program LIFE jest jedynym instrumentem finansowym Komisji Europejskiej
na rzecz środowiska i działań na rzecz klimatu.

W ramach programu możliwe jest uzyskanie wsparcia na realizację projektów aktywnej ochrony przyrody,  testowania i przygotowania do szerokiego rozpowszechnienia rozwiązań mogących przyczynić się do poprawy stanu środowiska oraz przezwyciężania barier w przechodzeniu na czystą energię.

W ostatnich trzech latach łączna kwota pozyskana przez Polskę w naborach LIFE przekroczyła 110 mln euro. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) jest głównym krajowym podmiotem współfinansującym projekty LIFE realizowane w Polsce, także przez polskich partnerów projektów zagranicznych.

Polska zajmuje pierwsze miejsce wśród państw uczestniczących w LIFE pod względem liczby realizowanych projektów strategicznych w dwóch ostatnich perspektywach finansowych Komisji Europejskiej. Sukces projektów z Polski to w dużej mierze efekt wysokiego zaangażowania w aplikowanie o środki z programu LIFE samorządów województw. Liderem jest Województwo Małopolskie, wdrażające dwa projekty strategiczne, a trzeci rozpocznie swoją realizację w styczniu 2025 roku.

Projekty LIFE w Małopolsce

Projekt LIFE IP Małopolska w zdrowej atmosferze
Projekt LIFE IP „Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego – Małopolska w zdrowej atmosferze”

• Okres realizacji: 01.10.2015 – 31.12.2025
• Główny cel to wdrożenie Programu ochrony powietrza w województwie małopolskim poprzez efektywne wykorzystanie środków unijnych i krajowych przeznaczonych na poprawę jakości powietrza
• Partnerzy: Województwo Małopolskie i Śląskie, 69 małopolskich gmin, Krakowski Alarm Smogowym, Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A., a także instytucje zagraniczne – Instytut VITO NV z Belgii, Słowacki Instytut Hydrometeorologii w Bratysławie, Ministerstwo Środowiska Republiki Czeskiej.
• Budżet: 16,8 mln EUR

Główne efekty:

• Ekodoradcy w małopolskich gminach
• Kampanie edukacyjno-informacyjne o szerokim zasięgu regionalny
• Oczyszczacze dla szkół i przedszkoli
• Sieć czujników do pomiaru jakości powietrza w Małopolsce
• Liczne szkolenia dla pracowników gmin, w tym 3 edycje studiów podyplomowych
• Materiały edukacyjne i informacyjne dla mieszkańców
• Aplikacje – Ekointerwencja, Baza danych o emisjach przemysłowych

Projekt LIFE IP Ekomałopolska dla klimatu

1 stycznia 2021 roku Małopolska jako jedyny region w Europie rozpoczęła realizację drugiego Projektu LIFE IP EKOMAŁOPOLSKA „Wdrażanie Regionalnego Planu Działań dla Klimatu i Energii”.

• Okres realizacji: 01.01.2021-31.12.2030
• Najważniejsze założenia: promocja odnawialnych źródeł energii, poprawa efektywności energetycznej i szeroko zakrojone działania na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu.
• Partnerzy: Województwo Małopolskie i Śląskie, Akademia Górniczo Hutnicza, Europejskie Centrum Czystego Powietrze, Instytut ds. Energii, Klimatu i Środowiska w Wuppertalu, Brandenburski Uniwersytet Techniczny w Cottbus oraz 21 małopolskich powiatów i miast na prawach powiatu.
• Budżet: 16,4 mln EUR

Projekt LIFE DREAM CITIES

• Realizacja zaplanowana na okres 1.01.2025 – 31.12.2029
• Ogólny cel: opracowanie, wdrożenie i zademonstrowanie rozwiązań, które przyspieszą realizację działań zwiększających odporność miast na negatywne skutki postępującej zmiany klimatu, jak np. gwałtowne ulewy, okresy suszy czy fale upałów.
• Partnerzy: Województwo Małopolskie, 7 miast (Bochnia, Gorlice, Nowy Targ, Olkusz, Oświęcim, Skawina, Zakopane), Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités” Investeko S.A.
• Budżet: 5,24 mln EUR

Przyszłość projektów LIFE

Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) 18 kwietnia 2024 r. uruchomiła nowe nabory do Programu LIFE. Szczegółowe informacje można uzyskać tutaj a terminy naborów kończą się 19 września br.

Wnioski można składać w różnych naborach, m.in.:

Wnioskodawcy mogą ubiegać się o dofinansowanie w przedziale między 60% a 75 % kosztów kwalifikowanych.

Polscy Wnioskodawcy planujący realizację projektu LIFE mogą dodatkowo ubiegać się o współfinansowanie projektu ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Dofinansowanie pozwala uzupełnić budżet projektu nawet do 95% kosztów kwalifikowanych. Dodatkowo NFOŚiGW udostępnia środki w wysokości do 80 tys. zł na przygotowanie i złożenie wniosków do Programu LIFE.

Wsparcie informacyjne dla Wnioskodawców można uzyskać w Krajowym Punkcie Kontaktowym LIFE prowadzonym przez NFOŚiGW (kontakt).

To nie koniec ery projektów LIFE – Małopolska nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa.

Jakość powietrza w Małopolsce w 2023 roku zdecydowanie poprawiła się. Intensywne działania, takie jak chociażby wdrożenie uchwał antysmogowych oraz prowadzenie akcji informacyjno – edukacyjnych przynoszą od wielu lat pozytywne efekty. Na niektórych stacjach pomiarowych odnotowano historyczne niskie wartości pomiarów szkodliwych substancji.

Roczna ocena jakości powietrza

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) publikuje co roku raport oceniający jakość powietrza w Małopolsce. Dane za 2023 rok jednoznacznie wskazują znaczną poprawę jakości powietrza. W 2023 roku nie było już przekroczeń pyłu PM 2,5, a pozostałe stężenia zanieczyszczeń wyraźnie spadły. Przekroczenia pyłu PM10 wystąpiły już tylko na stacjach w Nowym Targu i Suchej Beskidzkiej – dla porównania w latach ubiegłych występowały na większości stacji pomiarowych.

Powietrze w Krakowie

Dzięki wprowadzonemu w 2019 roku zakazowi spalania węgla i drewna w paleniskach domowych w Krakowie jakość powietrza bardzo się poprawiła. Na przestrzeni ostatnich 12 lat liczba dni z przekroczeniem dopuszczalnego poziomu dobowego pyłu PM10 wyraźnie spadła. Na jednej z głównych stacji pomiarowych w Krakowie – na Al. Krasińskiego ilość dni z przekroczeniami pyłu PM10 od 2011 roku spadła aż o 85% – z poziomu 200 dni z przekroczeniami w 2011 roku, do 31 dni w 2023. Podobna sytuacja jest na stacji pomiarowej przy ul. Bulwarowej i na ul. Bujaka.

Stężenia NO₂ (którego głównym emitorem są samochody) na stacjach pomiarowych w Krakowie w dalszym ciągu notują przekroczenia. Warto jednak zauważyć, że w 2023 roku stężenia te wyraźnie spadły nawet poniżej poziomów z lat pandemicznych (2020 i 2021), kiedy to ruch samochodowy był znacznie mniejszy.

Jak jest w innych regionach Małopolski?

W innych regionach województwa również odnotowuje się spadki liczby dni z przekroczeniami. W Tarnowie, Trzebini, Gorlicach, Skawinie czy w Zakopanem na przestrzeni ostatnich 12 lat poziomy dni z przekroczeniami poziomu dobowego pyłu PM10 spadły przynajmniej o 90%.

Na szczególną uwagę zasługuje miasto Tarnów, gdzie w 2023 roku nie odnotowano przekroczeń żadnej substancji – pierwszy raz w historii pomiarów. 

Poprawa jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce szczególnie widoczna jest w okresie grzewczym od października do marca. Średnie stężenie pyłu PM10 między sezonem zimowym 2014-2015 (okres przed wprowadzeniem uchwały antysmogowej dla Krakowa i Małopolski) a sezonem 2023-2024 spadło w Małopolsce o 51%, w tym w Krakowie aż o 57%, a poza Krakowem o 49%.

Co na przyszłość?

Normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) są bardziej restrykcyjne niż polskie normy. Dodatkowo w niedalekiej przyszłości najpewniej zostaną one zaostrzone. Dlatego też, mimo widocznej poprawy jakości powietrza w regionie konieczne są dalsze prace zmierzające do ograniczania źródeł zanieczyszczających powietrze. Dla przypomnienia poniżej wskazano wybrane działania, które determinują kierunki działań określonych przez Zarząd Województwa Małopolskiego:

• W listopadzie 2023 roku Sejmik Województwa Małopolskiego przyjął aktualizację Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego, w którym m.in. określa działania dla jednostek samorządowych, których wdrożenie ma na celu poprawę jakości powietrza w województwie.
• Od 1 maja 2024 roku w Małopolsce obowiązuje zakaz eksploatacji kotłów pozaklasowych, a do końca 2026 roku w Małopolsce należy wymienić wszystkie kotły 3 i 4 klasy.
• Małopolanie, którzy jeszcze nie wymienili przestarzałych urządzeń grzewczych mogą skorzystać z pomocy ekodoradcy w swojej gminie – dane kontaktowe do ekodoradców dostępne są tutaj: https://powietrze.malopolska.pl/ekodoradcy/

Polski Alarm Smogowy zaprasza do udziału w webinarium nt. zakładania i prowadzania straży międzygminnych, które odbędzie się 12 czerwca, o godzinie 10:00. Spotkanie będzie poświęcone omówieniu koncepcji wspólnych straży gminnych, które mogą stanowić odpowiedź na wyzwania związane z finansowaniem i efektywnością działań antysmogowych. Tego typu straże mogą okazać się szczególnie korzystne dla małych samorządów, które same nie są w stanie utworzyć własnej straży gminnej.

O praktycznych aspektach organizowania, prowadzenia i finansowania straży międzygminnej opowie Adam Mandera, komendant Straży Gminnej prowadzonej wspólnie przez trzy śląskie gminy: Gaszowice, Jejkowice i Lyski.

Dla kogo:

Do uczestnictwa zapraszamy przedstawicieli władz gmin, radnych, pracowników urzędów gmin odpowiedzialnych za działania na rzecz ochrony powietrza, a także mieszkańców zainteresowanych możliwością stworzenia w swojej miejscowości straży gminnej.

Zasady udziału:

Aby wziąć udział wystarczy zapisać się poprzez stronę Webinarium (link do spotkania zostanie wysłany na wskazany w zgłoszeniu adres e-mail 11 czerwca). Webinarium jest darmowe i odbędzie się na platformie Zoom.

Program webinarium:

• Tworzenie straży międzygminnej – podstawy prawne, niezbędne kroki
• Jak finansować straż międzygminną
• Organizacja pracy strażników – kwestie praktyczne
• Pytania i odpowiedzi

Zapraszamy do uczestnictwa.

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego podsumował dane od wszystkich gmin i powiatów w zakresie wdrażania Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego (POP) w 2023 roku.

Podsumowanie realizacji zadań wynikających z Programu zawiera szereg informacji dotyczących m.in.: likwidacji pozaklasowych urządzeń grzewczych, termomodernizacji budynków, inwestycji w OZE. Istotnym elementem podsumowania są także informacje o poniesionych wydatkach i uzyskanych efektach ekologicznych.

Działania w zakresie ograniczenia niskiej emisji podejmowane przez gminy i powiaty pozwoliły w 2023 roku na redukcję emisji pyłu PM10 o 554 Mg, PM2,5 o 542 Mg. Emisja benzo(a)pirenu w ciągu ostatniego roku zmniejszyła się o 169 kg.

Mieszkańcy Małopolski  chętnie korzystają z pomocy finansowej z programu Czyste Powietrze na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację budynków.Według danych WFOŚiGW w 2023 roku w Małopolsce złożono 23 027 wniosków. Dla porównania w 2022 roku złożono 17 722, a w 2021 roku 19 973 wnioski.

W 2023 roku na terenie województwa przeprowadzono 4 112 termomodernizacji budynków mieszkalnych oraz zrealizowano 11 942 inwestycje w odnawialne źródła energii. Zaznaczyć należy, iż z pewnością liczba zmodernizowanych budynków oraz nowych instalacji OZE w rzeczywistości jest jeszcze większa. Przedstawione dane bazują głównie na informacjach od mieszkańców i zarządców, którzy sięgali po dotacje, a proces termomodernizacji został uwzględniony w statystykach właściwych urzędów.

Kontrole i działania edukacyjne

179 gmin (na 182) województwa małopolskiego podjęło kontrole w zakresie przestrzegania uchwały antysmogowej oraz zakazu spalania odpadów. W 2023 roku przeprowadzono ponad 35,3 tys. kontroli, podczas których wykryto 448 przypadków nieprzestrzegania przepisów uchwały oraz 713 przypadków spalania odpadów. Nałożono 458 mandatów oraz skierowano 47 spraw do sądu.
Kontrole odbywały się z udziałem funkcjonariuszy Straży Miejskiej, Policji i pracowników urzędu gminy lub miasta.

Najwięcej kontroli palenisk pod kątem przestrzegania uchwały antysmogowej oraz zakazu spalania odpadów przeprowadzono w: Krakowie (1 970 kontroli), Nowym Sączu (1040 kontroli), Skawinie (613 kontroli), Nowym Targu – gminie miejskiej (552 kontroli), Kętach (520 kontroli) oraz Wieliczce (486 kontroli).

Działania gmin

Jedną z najważniejszych funkcji wspierających mieszkańców w procesie wymiany pieców pełnią Ekodoradcy zatrudnieni w gminach. W 2023 roku na terenie województwa działało tyle samo ekodoradców co w 2022 roku. Łącznie było ich 249 w 178 małopolskich gminach. Ponadto 181 gmin prowadziło punkty obsługi programu Czyste Powietrze, który cieszy się dużą popularnością.

Na terenie województwa zakupiono 112 sztuk nowych pojazdów komunikacji publicznej o wysokich parametrach środowiskowych. W Małopolsce przybyło łącznie ponad 143 km nowych dróg rowerowych, a 53 gminy przeprowadziły kampanie promujące wykorzystanie zrównoważonych form transportu. W 2023 roku gminy i powiaty województwa małopolskiego zorganizowały łącznie ponad 1,8 tys. akcji lub kampanii edukacyjnych w zakresie ochrony powietrza, dzięki którym udało się dotrzeć do prawie 3 mln osób.

Poprawa jakości powietrza

Jak pokazują dane zawarte w Rocznej ocenie jakości powietrza przygotowanej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w 2023 roku nie było już przekroczeń pyłu PM 2,5, a pozostałe stężenia szkodliwych substancji wyraźnie spadły. Przekroczenia pyłu PM10 wystąpiły już tylko na stacjach: w Nowym Targu i Suchej Beskidzkiej – dla porównania w latach ubiegłych występowały na większości stacji pomiarowych.

Na szczególną uwagę zasługuje miasto Tarnów, gdzie w 2023 roku nie odnotowano przekroczeń żadnej substancji – pierwszy raz w historii pomiarów.

Poprawa jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce szczególnie widoczna jest w okresie grzewczym od października do marca. Średnie stężenie pyłu PM10 między sezonem zimowym 2014-2015 (okres przed wprowadzeniem uchwały antysmogowej dla Krakowa i Małopolski) a sezonem 2023-2024 spadło w Małopolsce o 51%, w tym w Krakowie aż o 57%, a poza Krakowem o 49%.

Szczegółowe informacje podsumowujące realizację POP w roku 2023 w województwie małopolskim dostępne są tutaj.

Już jutro,1 maja wejdą w życie przepisy, które ograniczą eksploatację nieekologicznych kotłów na węgiel i drewno w województwie małopolskim.  Wprowadzenie ograniczeń eksploatacji pozaklasowych kotłów oraz miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń niespełniających wymagań ekoprojektu jest rozwiązaniem przemyślanym, stanowiącym najważniejszy element małopolskiej polityki antysmogowej. Rozwiązanie to stanowi kluczowe działanie naprawcze, zapewniające realizację celu jakim jest osiągnięcie dopuszczalnych norm zanieczyszczeń w powietrzu.

Uchwała antysmogowa dla Małopolski

Uchwała antysmogowa dla Małopolski nie wprowadza zakazu spalania drewna i węgla, lecz określa parametry dotyczące tych paliw. Głównym założeniem uchwały jest wymiana urządzeń grzewczych na niskoemisyjne i bardziej efektywne. Uchwała antysmogowa dla Małopolski nie nakazuje wymiany urządzeń na konkretne źródło ogrzewania. Możliwa jest instalacja różnych urządzeń m.in. pomp ciepła, kotłów gazowych, urządzeń zasilanych pelletem, kotłów zgazowujących na drewno,  ogrzewania elektrycznego, instalacji przyłączonej do sieci ciepłowniczej, a nawet nowoczesnych kotłów na węgiel (ecodesign). Wybór zastępczego źródła ogrzewania jest kwestią indywidualną i uzależnioną od dostępnych dla danego gospodarstwa rozwiązań. Przepisy zostały uchwalone w styczniu 2017 roku i zapewniały 7,5-letni okres przejściowy na wymianę kotłów pozaklasowych oraz 10-letni na wymianę kotłów 3 i 4 klasy. Okres przejściowy wynikał z uwzględnienia konieczności uzyskania niezbędnych zgód, przeprowadzenia prac związanych z wymianą źródła ciepła i modernizacją instalacji czy pozyskania dofinansowania na realizację inwestycji przez mieszkańców. Uchwała antysmogowa dotyczy każdego, kto ma w swoim domu czy mieszkaniu ogrzewanie na węgiel lub drewno. Niezależnie, czy służy do ogrzewania domu czy podgrzewania wody, czy też do celów rekreacyjnych (kominki). 

Działania informacyjne

W Małopolsce prowadzone są działania informacyjne dotyczące uchwały antysmogowej. Województwo od wielu lat prowadzi szkolenia dla samorządów, przygotowuje materiały edukacyjne, organizuje kampanie społeczne, a także włącza się w projekty pilotażowe usprawniające wymianę pieców. To Małopolska jako pierwsza w kraju utworzyła sieć ekodoradców, którzy na co dzień w urzędach gmin wspierają mieszkańców w procesie wymiany pieców węglowych. Dziś mamy już około 250 ekodoradców w całym regionie. Zadbaliśmy także o finansowanie ich etatów z funduszy unijnych. Uruchomiliśmy środki na działania kontrolne dedykowane strażnikom miejskim/gminnym. Chcieliśmy tym samym rozwiązać problem kadrowy i finansowy wielu gmin.

Ile kotłów jest wciąż do wymiany w Małopolsce?

Według danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) prowadzonej przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego na terenie województwa małopolskiego pozostaje ok. 126 tys. kotłów poniżej 3 klasy lub bezklasowych. Szacuje się, że jest pomiędzy 40-50 tys. instalacji stanowi samodzielne czyli jedyne źródło ciepła. Oznacza to, że w części nieruchomości dostępne są inne, także ekologiczne źródła ciepła. Zatem po 1 maja 2024 r. to one powinny stanowić główne źródło ciepła. Pozaklasowe urządzenia nie będą mogły być eksploatowane.

Likwidacja pieców i kotłów węglowych

Od momentu wejścia w życie uchwały antysmogowej dla Małopolski, czyli w latach 2017-2023 wymieniono ponad 95 tys. pozaklasowych kotłów. Założyć można, że wartość ta jest dużo większa, ponieważ w minionych latach urządzenia grzewcze wymieniane bez dotacji finansowych nie były ewidencjonowane. 

Niekwestionowanym liderem w wymianie kotłów jest Miasto Kraków. Na kolejnych pozycjach plasują się takie gminy jak: Skawina, Myślenice, Wieliczka, Tarnów, Chrzanów, Liszki, Zabierzów, Miasto Nowy Targ oraz Niepołomice.

Działania podjęte w Małopolsce w latach 2017 – 2023 umożliwiły ograniczenie emisji pyłu PM10 o 3 737 ton.

Dofinansowanie do wymiany kotłów z programu Czyste Powietrze

Ogólnopolski program dopłat do wymiany starych pieców oraz docieplenia domów jednorodzinnych cieszy się wielką popularnością. Program z roku na jest coraz bardziej dopasowywany do większego grona beneficjentów. W ostatnim czasie nastawiony jest szczególnie na pomoc najuboższym. Mieszkańcy Małopolski bardzo chętnie korzystają z pomocy finansowej na wymiany źródeł ciepła z programu Czyste Powietrze. Według danych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie od początku działania programu (2018 – 2023) Małopolanie złożyli 81,2 tys. wniosków, a łączna kwota wypłaconych w tym okresie środków to ponad 741,8 mln zł.

Działania informacyjno-edukacyjne – Projekt LIFE IP Małopolska w zdrowej atmosferze

Od 2015 roku w Małopolsce realizowany jest Projekt zintegrowany LIFE „Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego – Małopolska w zdrowej atmosferze”, którego celem jest skuteczne wdrożenie Programu ochrony powietrza, a także efektywne wykorzystanie dostępnych środków unijnych i krajowych przeznaczonych na poprawę jakości powietrza. Sztandarowym działaniem projektu było utworzenie sieci ekodoradców zatrudnionych w gminach, którzy na co dzień wspierają mieszkańców w procesie wymiany pieców węglowych. Był to pionierski pomysł na skalę krajową. Obecnie w Małopolsce mamy około 250 ekodoradców zatrudnionych w 178 gminach.

W ramach projektu LIFE Urząd Marszałkowski realizuje kampanie informacyjno – edukacyjno – promocyjne. Jedną z nich była akcja dystrybucji oczyszczaczy powietrza do przedszkoli, żłobków i klubów dziecięcych. Oczyszczacze przekazano do 1 800 placówek z obszaru całego województwa.
W 2022 roku zrealizowany został również projekt tworzenia sieci mierników do pomiaru zanieczyszczenia powietrza wraz z interaktywnymi tablicami informacyjnymi dla szkół na terenie województwa małopolskiego – w projekcie uczestniczyło 116 gmin.

Informacje o uchwale antysmogowej oraz wpływie smogu na życie ludzkie przekazywane były także w kampaniach społecznych o szerokim zasięgu. Kampanie realizowane były m.in. w prasie i rozgłośniach radiowych.

Jakość powietrza w Małopolsce

Szereg zrealizowanych działań wojewódzkich jak również lokalnych przekłada się bardzo wyraźnie na jakość powietrza w Małopolsce.

Zgodnie z corocznymi ocenami jakości powietrza przekazywanymi przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat znacznie spadła liczba dni z przekroczeniami pyłów PM10 oraz poziomów pyłu PM 2,5.

Poprawa jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce szczególnie widoczna jest w okresie grzewczym od października do marca. Średnie stężenie pyłu PM10 między sezonem zimowym 2014-2015 (okres przed wprowadzeniem uchwały antysmogowej dla Krakowa i Małopolski) a sezonem 2023-2024 spadło w Małopolsce o 51%, w tym w Krakowie aż o 57%, a poza Krakowem o 49%.

1 maja – co dalej?

Termin 1 maja jest kluczowy i to rzeczywiście ten czas, kiedy używanie bezklasowych urządzeń nie będzie dopuszczalne, ale jest to okres kiedy właśnie kończy się okres grzewczy. Dla wielu mieszkańców w praktyce oznacza to, to że zyskają kilka miesięcy przed kolejnym sezonem na wymianę pieca, jeśli jeszcze tego nie zrobili.

Każdy mieszkaniec, który chce wymienić piec, ocieplić dom lub zainstalować urządzenia OZE, przede wszystkim powinien skontaktować się z ekodoradcą w swojej gminie. Tam uzyska szczegółowe informacje oraz porady dotyczące zastosowania ekologicznego ogrzewania. Dane kontaktowe do ekodoradców można znaleźć na www.powietrze.malopolska.pl/ekodoradcy

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego podsumował działania gmin w zakresie wdrażania Programu Ochrony Powietrza dla województwa małopolskiego w pierwszym półroczu 2023 roku.

Gdów, Łukowica, Krzeszowice na podium

Działania w zakresie wymiany urządzeń grzewczych w naszym regionie podjęło 176 gmin. Jak deklarują małopolskie gminy, w pierwszym półroczu 2023 roku wymieniono 4 696 nieefektywnych urządzeń grzewczych. Najwięcej kotłów pozaklasowych zlikwidowano w gminach: Gdów (160), Łukowica (123), Krzeszowice (121), Skawina (119), Liszki (110), Chrzanów (105) oraz Myślenice (105). Najczęściej mieszkańcy decydowali się na ogrzewanie gazowe (2 958 szt.), co stanowi 64 % wszystkich wymian. Popularne były również wymiany na odnawialne źródła energii (822 szt.) oraz kotły zasilane biomasą, spełniające wymagania ekoprojektu (558 szt.).

Rządowe wsparcie dla mieszkańców Małopolski  – Program Czyste Powietrze

Małopolanie chętnie korzystają z dofinansowań na wymiany nieefektywnych kotłów oraz termomodernizacje swoich domów z rządowego Programu Czyste Powietrze. Na podstawie danych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w pierwszym półroczu 2023 roku złożono w Małopolsce 10 793 wnioski o dofinansowanie. Dla porównania w pierwszym półroczu 2022 roku złożono 10 282 wnioski, a w 2021 roku – 8 691 wniosków. Najwięcej wniosków złożono w: Krakowie (438 wniosków), Skawinie (214 wniosków), Myślenicach (175 wniosków), Krzeszowicach (174 wnioski) oraz w Wieliczce (173 wnioski).

Zielona energia w budynkach użyteczności publicznej

W Małopolsce obserwujemy coraz większe zainteresowanie zieloną energią wśród mieszkańców. Panele fotowoltaiczne, czy pompy ciepła na stałe wpisały się w krajobraz małopolskich miejscowości.  Również obiekty gminne, a więc budynki użyteczności publicznej wyposażane są w odnawialne źródła energii. Działania te wzmacniają bezpieczeństwo energetyczne regionu, zwiększając jednocześnie udział rozproszonych źródeł energii.

Samorządy stawiają na OZE

Co ciekawe, w pierwszym półroczu 2023 roku –  5 małopolskich gmin zadeklarowało, że w swoich budynkach łączne zużycie energii elektrycznej pochodzi w 100% z OZE. Są to gminy: Czorsztyn, Michałowice, Mogilany, Rzezawa, Wierzchosławice. Wiele gmin jest w trakcie realizacji inwestycji montażu paneli na swoich nieruchomościach. 

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego podsumował działania wszystkich gmin i powiatów w zakresie wdrażania Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2022 roku.

W opracowaniu przedstawiono informacje na temat podjętych działań, takich jak: likwidacje niskosprawnych urządzeń grzewczych, termomodernizacja budynków, inwestycje w OZE, rozbudowa ścieżek rowerowych. Istotnym elementem podsumowania są także informacje o poniesionych wydatkach i uzyskanych efektach ekologicznych. Podsumowanie powstało na podstawie otrzymanych rocznych sprawozdań z gmin i powiatów.

Likwidacja pieców i kotłów węglowych

W 2022 roku na terenie Małopolski zlikwidowano nieefektywne kotły na paliwa stałe łącznie w 16 875 budynkach/lokalach, w tym w 8 w Krakowie i w 16 867 w gminach poza Krakowem. Dla porównania w roku 2021 zlikwidowano nieefektywne kotły w 13 678 budynkach/lokalach, z czego w 22 w Krakowie i w 13 656 poza Krakowem. Pokazuje to, że tempo wymiany pozaklasowych kotłów w Małopolsce jeszcze bardziej przyśpieszyło, uzyskany wynik w 2022 jest o 23% wyższy niż w ubiegłym roku,a w porównaniu z rokiem 2020 wynik jest wyższy o 65%.

Działania w zakresie ograniczenia niskiej emisji podejmowane przez gminy i powiaty pozwoliły w 2022 roku na redukcję emisji pyłu PM10 o 770 Mg, PM2,5 o 752 Mg. Emisja benzo(a)pirenu w ciągu ostatniego roku zmniejszyła się o 234 kg.

Mieszkańcy województwa małopolskiego w dalszym ciągu chętnie sięgają po pomoc finansową na wymianę nieefektywnych urządzeń. W 2022 roku złożyli 17 722 wnioski o dofinansowanie wymiany źródeł ciepła z programu Czyste Powietrze. Dla porównania w 2021 roku złożono 19 973 a w 2020 roku 9 152 wnioski.

Małopolskie gminy w swoich sprawozdaniach za 2022 rok wykazały, iż na terenie województwa przeprowadzono 2 151 termomodernizacji budynków mieszkalnych oraz zrealizowano 19 671 inwestycji w odnawialne źródła energii. Liczba inwestycji OZE jest porównywalna z danymi ze sprawozdań za rok 2021 gdzie zainstalowano 20 180 urządzeń. Dodatkowo uzyskane przez UMWM dane z Tauron Dystrybucja S.A. i PGE Dystrybucja S.A. wskazują, że w 2022 roku przyłączonych do sieci dystrybucyjnej zostało 128 175 nowych instalacji fotowoltaicznych o łącznej mocy 934,91 MW.

Kontrole i działania edukacyjne

180 gmin województwa podjęło kontrole w zakresie przestrzegania uchwały antysmogowej oraz zakazu spalania odpadów przez mieszkańców. W 2022 roku przeprowadzono ponad 26,7 tys. kontroli, podczas których wykryto 607 przypadków nieprzestrzegania przepisów uchwały oraz 886 przypadków spalania odpadów. Nałożono mandaty w łącznej wysokości ponad 138 tys. zł, a 96 spraw skierowano do sądu. W trakcie kontroli weryfikowane były jednocześnie obowiązki wynikające z uchwały antysmogowej oraz zakaz spalania odpadów lub pozostałości roślinnych.

W 2022 roku gminy i powiaty województwa małopolskiego zorganizowały łącznie ponad 1,4 tys. akcji lub kampanii edukacyjnych w zakresie ochrony powietrza, dzięki którym udało się dotrzeć do prawie 3 mln osób.

Działania gmin

Jedną z najważniejszych funkcji wspierających mieszkańców pełnią Ekodoradcy zatrudnieni w gminach. Z każdym rokiem coraz więcej gmin decyduje się na takich eksperów. W 2022 roku na terenie województwa działało łącznie 249 ekodoradców w 177 gminach (dla porównania w 2021 roku było ich 235,a w 2020 – 104 ekodoradców).

181 gmin prowadziło punkty obsługi programu Czyste Powietrze, który cieszy się dużą popularnością. W 2022 roku aż 60% wniosków złożono za pośrednictwem gminnych punktów konsultacyjnych.

Coraz więcej gmin przeznacza ze swoich budżetów środki na ochronę powietrza. Aż 92 małopolskie gminy przeznaczyły na ten cel w 2022 roku ponad 1% środków własnych, a 30 gmin powyżej 0,5%.

Na terenie województwa zakupiono 65 sztuk nowych pojazdów komunikacji publicznej o wysokich parametrach środowiskowych. W Małopolsce przybyło łącznie ponad 133 km nowych dróg rowerowych, a 44 gminy przeprowadziły kampanie promujące wykorzystanie zrównoważonych form transportu.

Poprawa jakości powietrza

Jakość powietrza w Małopolsce w 2022 roku poprawiła się. Zgodnie z oceną jakości powietrza w województwie małopolskim w 2022 roku przekazaną przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska przekroczenia dopuszczalnej wartości średniorocznej pyłu PM 2,5 wystąpiły jedynie na jednej stacji pomiarowej w Nowym Sączu. We wszystkich strefach województwa małopolskiego wystąpiły jednak przekroczenia poziomu docelowego benzo(a)pirenu.

W dalszym ciągu utrzymuje się trend spadkowy w liczbie dni z przekroczeniami dopuszczalnego poziomu dobowego pyłu PM10.  

Poprawa jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce szczególnie widoczna jest w okresie grzewczym od października do marca. Średnie stężenie pyłu PM10 między sezonem zimowym 2014-2015 (okres przed wprowadzeniem uchwały antysmogowej dla Krakowa i Małopolski) a sezonem 2022-2023 spadło w Małopolsce o 44%, w tym w Krakowie aż o 53%, a poza Krakowem o 40%.

Z pełną wersją podsumowania można zapoznać się poniżej: