Efekty projektu LIFE-IP MALOPOLSKA

Działania antysmogowe

Jednym z najważniejszych działań w celu wdrożenia Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego było przyjęcie tzw. uchwał antysmogowych, które zobowiązują mieszkańców do wymiany starych kotłów węglowych.

Uchwała antysmogowa dla Krakowa wprowadzająca całkowity zakaz stosowania paliw stałych została przyjęta w styczniu 2016 roku i weszła w życie 1 września 2019 roku. Uchwała antysmogowa dla Małopolski została przyjęta w styczniu 2017 roku. Podobne rozwiązania zostały przyjęte w województwie śląskim (partner projektu LIFE) oraz większości pozostałych regionów w Polsce. Obecnie już w 13 na 16 województw w Polsce funkcjonują uchwały antysmogowe.

Od 2015 do 2019 roku w Małopolsce wymienionych zostało ponad 50 tys. starych kotłów węglowych. Regularnie przeprowadzane są również kontrole spalania odpadów oraz przestrzegania wymagań uchwał antysmogowych. Tylko w 2019 roku w Małopolsce przeprowadzono ponad 17 tys. kontroli, z czego w 1300 przypadkach stwierdzono spalanie odpadów i pobrano ponad 500 próbek popiołu do badań.

Sieć Ekodoradców w gminach

W ramach projektu LIFE w 62 gminach w Małopolsce powstała sieć Ekodoradców, których zadaniem jest wsparcie mieszkańców i władz gmin we wdrażaniu działań antysmogowych:

  • Udzielają pomocy mieszkańcom w przygotowaniu wniosków o dofinansowanie, wyborze źródeł ogrzewania i przestrzegania przepisów uchwał antysmogowych.
  • Organizują spotkania z mieszkańcami oraz z lokalnymi liderami (lekarzami, księżmi, sołtysami, strażakami).
  • Organizują spotkania i konkursy w szkołach i przedszkolach.
  • Realizują lokalne działania edukacyjne. Wykorzystują materiały informacyjne, ulotki, broszury i plakaty związane z tematyką ochrony powietrza. Przygotowują artykuły w prasie i publikacje w internecie. Biorą udział w prawie 500 audycjach radiowych i telewizyjnych.
  • Prowadzą badania budynków kamerą termowizyjną oraz kontrole palenisk.
  • Przygotowują wnioski o dofinansowanie dla gminy na działania inwestycyjne związane z ochroną powietrza.

Gminy, w których zatrudnieni są Ekodoradcy osiągają lepsze efekty w zakresie wymiany kotłów niż pozostałe. Średnia liczba wymienionych kotłów w gminach będących partnerami projektu LIFE jest 3‑krotnie wyższa niż średnia dla pozostałych gmin.

Efekty pracy Ekodoradców

330 124
uczestników zorganizowanych wydarzeń
595 869
udzielonych porad dla mieszkańców
95 816
dzieci biorących udział w warsztatach i konkursach
1 064 356
przekazanych materiałów edukacyjnych
3 360
badań termowizyjnych budynków
10 460
kontroli spalania odpadów i paliw
17 627
obsłużonych wniosków o dofinansowanie
592 mln zł
w ramach przygotowanych projektów do dofinansowania

Efekty pracy ekodoradców w okresie: październik 2016 – luty 2020

Wsparcie działań na poziomie regionalnym i lokalnym

W ramach projektu zorganizowane zostały studnia podyplomowe, szkolenia i warsztaty dla pracowników gmin, którzy odpowiadają za realizację Programu ochrony powietrza:

  • Dwie edycje studiów podyplomowych na Akademii Górniczo-Hutniczej dla łącznie 116 ekodoradców i pracowników gmin w zakresie ochrony powietrza i energetyki.
  • Warsztaty w zakresie przeprowadzania kontroli palenisk domowych dla 480 pracowników gmin, straży miejskich i policji oraz prowadzenia inwentaryzacji ogrzewania budynków.
  • Szkolenia z dostępnych programów dofinansowania do wymiany palenisk, termomodernizacji budynków i instalacji OZE.

Na poziomie regionalnym powstały narzędzia wspomagające działania gmin oraz mieszkańców na rzecz czystego powietrza:

Prowadzone były liczne antysmogowe kampanie informacyjne i edukacyjne:

Współpraca międzynarodowa i dzielenie się dobrymi praktykami

Realizacja projektu LIFE IP Małopolska została wskazana jako dobra praktyka wdrażania polityki ochrony środowiska w Unii Europejskiej w oficjalnym Komunikacie Komisji Europejskiej pn „Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r.: Europa, która chroni swoich obywateli i przyczynia się do poprawy jakości ich życia”.

Projekt był również promowany w ramach kampanii InvestEU w 2017 roku przedstawiającej przykłady projektów realizowanych ze środków unijnych, które przyniosły pozytywny wpływ na otoczenie.

W ramach projektu organizowane są międzynarodowe konferencje i warsztaty w celu wymiany doświadczeń z innymi projektami – w 2017 roku w Krakowie odbył się Global Clean Air Summit, natomiast w 2020 w Wieliczce warsztaty europejskich projektów LIFE w zakresie ochrony powietrza.

Doświadczenia projektu prezentowane były również na międzynarodowych wydarzeniach, między innymi podczas: Szczytu Klimatycznego COP23 (Bonn, 2017), Clean Air Forum (Paryż, 2017 oraz Bratysława, 2019), sesji Grupy Roboczej ds. Strategii i Przeglądu ONZ (Genewa, 2018), konferencji SOFAIR Air Quality (Sofia, 2019) i Saltsjobaden (Götheborg, 2018).

Założenia i doświadczenia projektu LIFE Małopolska zostały wykorzystane w innych projektach zintegrowanych LIFE w zakresie ochrony powietrza. Bliźniacze projekty zostały uruchomione na Węgrzech, w Bułgarii oraz na Słowacji.

Osiągnięte efekty

Partnerzy projektu LIFE IP Małopolska pozyskali dodatkowe dofinansowanie na działania inwestycyjne związane z poprawą ochrony powietrza. Całkowita wartość uzyskanego dofinansowania to ponad 1 mld euro, z czego 80 mln euro z przeznaczeniem na wymianę starych kotłów, 17 mln euro na termomodernizację budynków, 163 mln euro na odnawialne źródła energii oraz 510 mln euro na transport niskoemisyjny.

W trakcie realizacji projektu LIFE znacznie wzrosła świadomość mieszkańców Małopolski w zakresie ochrony powietrza. Badania opinii publicznej wykonane w 2016 i w 2018 roku wykazały, że świadomość istnienia problemu smogu w mniejszych miastach Małopolski wzrosła z 36 do 60 proc. Aż 85 proc. respondentów dostrzega potrzebę pomocy świadczonej przez ekodoradców.

Działania podjęte w Małopolsce w latach 2015-2018 umożliwiły ograniczenie emisji pyłu PM10 o 1,2 tys. ton, pyłu PM2.5 o 1,1 tys. ton i benzo(a)pirenu o 590 kg.

Poprawa jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce jest szczególnie widoczna w okresie grzewczym od października do marca. Średnie stężenie pyłu PM10 między sezonem zimowym 2014-2015 a sezonem 2019-2020 spadło w Małopolsce o 30%, natomiast w Krakowie aż o 45%.

Ekodoradcy
Aktualizacja: 2020-10-20