Zanieczyszczenia powietrza

Chroń swoje zdrowie

Publikacja: Piotr Łyczko,

Co to jest pył zawieszony PM10 i PM2,5?

Pył składa się z mieszaniny cząstek stałych i ciekłych zawieszonych w powietrzu i będących mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (m.in. benzo(a)piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany.

Pył PM10 zawiera cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc, natomiast pył PM2,5 cząstki o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, które mogą także przenikać do krwi.

Pył PM10 i PM2.5
Porównanie wielkości cząsteczek pyłu PM10 i PM2.5

Największa emisja pyłów powodowana jest w wyniku spalania węgla i drewna w starych kotłach oraz piecach domowych. Duży negatywny wpływ ma spalanie odpadów w tych kotłach, które jest nielegalne i powoduje poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi. Istotna jest również jakość spalanego węgla. 

Znacząca emisja pyłu powodowana jest przez komunikację – zarówno w wyniku spalania paliw w silnikach, jak również jako emisja wtórna z unoszenia pyłów z brudnych i będących w złym stanie dróg.

Emisja pyłów powodowana jest także przez przemysł, szczególnie energetyczny, chemiczny, wydobywczy i metalurgiczny, ale ze względu na wysokość emitorów oraz obowiązujące przepisy ograniczające dopuszczalne wartości emisji, źródła te mają zwykle dużo mniejszy wpływ na jakość powietrza.

Wpływ pyłu PM10 i PM2.5 na zdrowie
Wchłanianie pyłu do organizmu w zależności od wielkości cząsteczek

Wpływ na zdrowie

Efekty długotrwałego narażenia

Zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym i benzo(a)pirenem przyczynia się do:

  • chorób układu oddechowego: astmy, raka płuca, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, częstych infekcji dróg oddechowych,
  • chorób układu krwionośnego: zawału serca, nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolności serca,
  • chorób układu nerwowego: problemów z pamięcią i koncentracją, wyższego poziomu niepokoju, stanów depresyjnych, zmian anatomicznych w mózgu, choroby Alzhaimera, przyspieszonego starzenia układu nerwowego, udaru mózgu,
  • chorób układu rozrodczego: bezpłodności, przedwczesnego porodu, obumarcia płodu.
Problemy z pamięcią i koncentracją

Wyższy poziom niepokoju, stany depresyjne, zmiany anatomiczne w mózgu

Problemy z oddychaniem

Problemy z oddychaniem, podrażnienie oczu, nosa, gardła, kaszel, katar, zapalenie zatok

Zawał serca, nadciśnienie tętnicze

Choroba niedokrwienna, zaburzenie rytmu serca, niewydolność serca

Astma, rak płuc

Przewlekła obturacyjna choroba płuc, częste infekcje dróg oddechowych

Bezpłodność, obumarcie płodu

Przedwczesny poród

Zanieczyszczone powietrze ma również negatywny wpływ na płód. Prowadzone w Krakowie badania zespołu prof. Wiesława Jędrychowskiego z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego dowodzą, że kobiety, które podczas ciąży oddychały powietrzem o wysokim stężeniu benzo(a)pirenu rodzą dzieci o niższym wzroście, z mniejszą wagą urodzeniową, o mniejszym obwodzie głowy i niższym ilorazie inteligencji. Dzieci te są mniej odporne na infekcje w wieku późniejszym.

Więcej informacji dotyczących wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie znajdziesz w artykule Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie

Ekspozycja krótkoterminowa

Niebezpieczna jest nawet stosunkowo krótka ekspozycja na pył zawieszony, zwłaszcza w przypadku wysokich stężeń tej substancji. Szczególnie zagrożone są dzieci, osoby starsze oraz osoby cierpiące na choroby układu krążenia lub choroby układu oddechowego. Badania dowodzą, że w danej grupie wiekowej ­najbardziej wrażliwe na wpływ zanieczyszczeń powietrza są osoby o niskim statusie socjoekonomicznym.

W wielu badaniach wykazano, że krótkoterminowa ekspozycja na PM2,5 istotnie zwiększa ryzyko zgonu. Głównym powodem są dolegliwości ze strony układu krążenia, ale także ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego czy też nagłego zatrzymania krążenia. Inne skutki zdrowotne krótkotrwałej ekspozycji na pył zwieszony to także wzrost ciśnienia tętniczego, nasilenie objawów astmy oskrzelowej i wzrost zachorowalności na infekcje dróg oddechowych, w tym zapalenie płuc.

Jakość powietrza a pandemia choroby COVID-19

Nowe światło na kwestię wpływu jakości powietrza na zdrowie ludzi rzucają również obserwacje poczynione po wybuchu pandemii COVID-19 – choroby wywoływanej przez wirusa SARS-CoV-2. Wysoka liczba zachorowań w najbardziej zanieczyszczonych miejscach Europy i świata skłoniła naukowców do zbadania wpływu jakości powietrza zarówno na skalę zachorowań, jak i przebieg choroby.

Wyniki analiz przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Harvarda wskazały, iż nawet niewielki wzrost narażenia na zanieczyszczenie powietrza prowadzi do znaczącego zwiększenia ryzyka śmierci w wyniku choroby COVID-19 [1]. Uszkodzenia płuc, jakie powodowane są przez od-dychanie powietrzem o niskiej jakości, jest obok chorób układu krążenia, cukrzycy czy palenia papierosów istotnym czynnikiem ryzyka.

Do podobnych wniosków dochodzą badacze z Danii i Włoch [2]. Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza prowadzi do przewlekłej choroby zapalnej dróg oddechowych nawet u młodych i zdrowych osób. Ponadnormatywne stężenia zanieczyszczeń powinny być rozpatrywane jako dodatkowy czynnik zwiększający śmiertelność w analizowanych obszarach. Warunki życia mieszkańców, których organizmy zostały już osłabione przez szkodliwe substancje obecne w powietrzu, mogą prowadzić do komplikacji oraz cięższego przebiegu choroby COVID-19.

Ponadto, włoscy naukowcy odkryli, iż na ponad połowie (20 na 34) pobranych przez nich próbek pyłu zawieszonego obecny był materiał genetyczny SARS-CoV-2. Autorzy prowadzą dalsze badania, mające potwierdzić wstępne wnioski, ale także określić, ile cząstek wirusa może być przenoszonych po-przez pył PM10 oraz jak długo pozostaje on zdolny do zakażenia [3].

Jakie należy podjąć kroki, aby ograniczyć narażenie

Ogranicz długie spacery

Ogranicz aktywność dzieci na zewnątrz

Unikaj wietrzenia mieszkania

Nie uprawiaj sportu na zewnątrz

Włącz oczyszczacz powietrza

Załóż maskę antysmogową

W razie potrzeby skontaktuj się z lekarzem

Śledź informacje o jakości powietrza na powietrze.malopolska.pl

Przypisy[+]

Aktualizacja: 2020-11-04