Projekt nowego Programu ochrony powietrza

Jakość powietrza w Małopolsce

Na przekroczenia dopuszczalnego stężenia średniorocznego pyłu PM10 (40 µg/m³) narażonych jest około 800 tys. mieszkańców Małopolski (23,5% populacji). Natomiast na przekroczenie wartości średniodobowej pyłu PM10 50 µg/m³ przez więcej niż 35 dni w roku narażonych jest ponad 54% mieszkańców Małopolski.

Stężenia średnioroczne benzo(a)pirenu we wszystkich 182 gminach województwa przekraczają poziom docelowy 1 ng/m3. Obszar przekroczeń pokrywa 98% powierzchni województwa.

Lokalne źródła ogrzewania odpowiadają średnio za około 33% wysokości stężenia średniorocznego pyłu PM10 i 85% stężenia benzo(a)pirenu. Transport najistotniej oddziałuje w miastach, gdzie odpowiada za 20-35% wysokości stężenia średniorocznego pyłu PM10. Natomiast udział źródeł transportowych w stężeniach dwutlenku azotu sięga nawet 67-75% na stacjach komunikacyjnych.

Całkowita wartość ponoszonych kosztów zewnętrznych, jakie wynikają z obecnego poziomu emisji zanieczyszczeń w Małopolsce może sięgać 6,7 mld zł rocznie. Są to między innymi zwiększona śmiertelność, wizyty szpitalne, interwencje pogotowia ratunkowego, nieobecność w pracy czy w szkole oraz koszty leczenia chorób układu oddechowego i krwionośnego.

Działania naprawcze

Projekt nowego Programu ochrony powietrza wprowadza działania naprawcze, służące szybszej poprawie jakości powietrza w Małopolsce.

Regulacje dotyczące paliw stałych

Finansowanie kotłów na paliwa stałe ze środków publicznych, w tym programu Czyste Powietrze, w Małopolsce będzie mogło obejmować:

  • od 1 stycznia 2021 r. wyłącznie kotły na biomasę,
  • od 1 stycznia 2022 r. wyłącznie kotły na biomasę o emisji pyłu do 20 mg/m³ (przy 10% O2).

Poza Krakowem pozostanie możliwość instalacji ze środków własnych i eksploatacji kotłów na węgiel, drewno i biomasę oraz kominków i ogrzewaczy zgodnych z obowiązującą uchwałą antysmogową dla Małopolski (standard ekoprojektu).

Dla zainteresowanych gmin będą mogły być wprowadzane dodatkowe ograniczenia w zakresie eksploatacji instalacji na paliwa stałe w formie uchwał antysmogowych. Wypracowane zostaną jednak jednolite zasady wprowadzania takich regulacji.

Wymagania dla paliw stałych

Zadania gmin

Projekt nowego Programu ochrony powietrza dla Małopolski zakłada szereg zadań dla samorządów gminnych, m.in.:

  • utworzenie i utrzymanie punktów obsługi programu Czyste Powietrze,
  • zatrudnienie ekodoradcy w każdej gminie, którego zadaniem będzie doradztwo dla mieszkańców, prowadzenie edukacji ekologicznej oraz obsługa programu Czyste Powietrze,
  • prowadzenie akcji informacyjnych o wymaganiach uchwały antysmogowej z dotarciem do każdego punktu adresowego w gminie opalanego węglem lub drewnem oraz obowiązek zamieszczenia na stronie internetowej gminy informacji o jakości powietrza i możliwości zgłoszenia ekointerwencji,
  • inwentaryzacja co najmniej 90% budynków w gminie do końca 2021 roku, w tym co najmniej 50% do końca 2020 roku. Współpraca gmin z kominiarzami i nadzorem budowlanym przy inwentaryzacji do krajowej bazy CEEB. Przekazywanie co pół roku informacji o postępie wymiany kotłów i inwentaryzacji w gminie,
  • kontrole interwencyjne palenisk w ciągu 1 dnia roboczego od zgłoszenia. Możliwe będzie prowadzenie kontroli przez straże gminne, pracowników urzędu lub przy współpracy z Policją,
  • analiza skali ubóstwa energetycznego, potrzeb w zakresie termomodernizacji i wymiany ogrzewania u tych osób oraz wsparcie dla osób dotkniętych ubóstwem energetycznym i rekomendowane wprowadzenie programów osłonowych dla najuboższych,
  • analiza potencjalnych obszarów budowy farm fotowoltaicznych, farm wiatrowych i biogazowni przy przygotowaniu nowego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego,
  • zastosowania, jeśli jest to technicznie możliwe, odnawialnych źródeł energii w budynkach użyteczności publicznej, dla których proces inwestycyjny budowy lub modernizacji energetycznej, jeszcze nie został rozpoczęty,
  • zastosowanie przez jednostki samorządu zielonych zamówień publicznych poprzez uwzględnianie w kryteriach zamówień warunku zakupu energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii potwierdzonej świadectwem pochodzenia,
  • rekomendacja przeznaczenia co najmniej 1% dochodów własnych gminy (bez uwzględniania subwencji i dotacji) na finansowanie: wymiany kotłów, instalacji OZE, termomodernizacji, prowadzenia kontroli, zatrudnienia ekodoradców, realizacji rządowych programów, w tym obsługę programu Czyste Powietrze, Stop Smog oraz akcje edukacyjne w zakresie ochrony powietrza.

W przypadku zatrudnienia ekodoradców oraz doposażenia straży międzygminnych planowane jest wsparcie ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2021-2027.

Nowe zadania małopolskich gmin

Zadania powiatów

  • zatrudnienie ekodoradcy ds. klimatu, którego zadaniem będzie między innymi koordynacja działań gmin w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i budownictwa energooszczędnego,
  • prowadzenie akcji informacyjnych o wymaganiach uchwały antysmogowej wśród przedsiębiorców i w ramach wydawania pozwoleń na budowę,
  • obowiązek zamieszczenia na stronie internetowej powiatu informacji o jakości powietrza i możliwości zgłoszenia ekointerwencji,
  • prowadzenie kontroli stacji diagnostycznych pojazdów co najmniej raz w roku oraz we współpracy z policją co najmniej 10 rocznie akcji weryfikacji pojazdów wyjeżdżających ze stacji diagnostycznych,
  • prowadzenie przekazanych przez WIOŚ kontroli interwencyjnych u podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w ciągu 1 dnia roboczego od zgłoszenia,
  • wprowadzanie danych o rocznych emisjach zanieczyszczeń do powietrza w wydawanych pozwoleniach do bazy udostępnionej przez Urząd Marszałkowski.

Ograniczenie emisji z transportu

W ramach działań naprawczych brany jest pod uwagę także ważny aspekt w kontekście zanieczyszczenia powietrza – transport. Propozycje działań dotyczą:

  • utworzenie w Krakowie strefy czystego transportu w oparciu o normy emisji Euro na obszarze wewnątrz IV obwodnicy miasta. W pierwszym etapie strefa powinna objąć busy, samochody ciężarowe i dostawcze a w wersji docelowej również samochody osobowe. Warunkiem wjazdu do strefy może być spełnienie warunków emisji spalin Euro 6 dla pojazdów z silnikiem Diesla lub Euro 4 dla silników benzynowych. Dla realizacji tego działania wymagane są zmiany w przepisach na poziomie krajowym,
  • wdrożenie w Krakowa stref Tempo-30 wewnątrz II obwodnicy i na wyznaczonych obszarach wewnątrz III obwodnicy,
  • uruchomienie przez miasto Kraków systemu monitorowania emisji z transportu obejmującego bieżące informacje charakteryzujące ruch w mieście,
  • opracowanie i przyjęcie w miastach o liczbie mieszkańców pow. 50 tys. planów zrównoważonej mobilności miejskiej (SUMP) według wytycznych KE.
Ograniczenie emisji z transportu

Ograniczenie emisji przemysłowych

Działania mające ograniczyć negatywny wpływ przemysłu na zanieczyszczenie powietrza to między innymi:

  • stosowanie najlepszych dostępnych technologii (BAT) w dużych zakładach,
  • przeprowadzanie regularnych kontroli przestrzegania przepisów prawnych i zapisów pozwoleń w zakładach przemysłowych,
  • stworzenie wojewódzkiej bazy danych o emisjach przemysłowych,
  • publiczne informowanie o awariach i zdarzeniach powodujących zwiększoną emisję zanieczyszczeń do powietrza,
  • informowanie gmin o postępowaniach w sprawie wydania decyzji dla zakładów przez właściwe organy.
Ograniczenie emisji z przemysłu

Plan działań krótkoterminowych

Działania krótkoterminowe wdrażane są w sytuacjach ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego, informowania lub dopuszczalnego zanieczyszczeń w powietrzu. Ustalone zostały 3 stopnie zagrożenia zanieczyszczeniem powietrza:

1 stopień zagrożenia (kod żółty)

Wdrażany, gdy średnie stężenie pyłu PM10 z ostatnich 12 godzin przekroczy 80 µg/m³. Działania krótkoterminowe obejmują:

  • prowadzenie prewencyjnych kontroli spalania odpadów.

2 stopień zagrożenia (kod pomarańczowy)

Wdrażany w sytuacji ryzyka przekroczenia poziomu informowania (100 µg/m³). Działania krótkoterminowe obejmują:

  • prowadzenie prewencyjnych kontroli spalania odpadów,
  • ograniczenie aktywności na zewnątrz dzieci i młodzieży w placówkach oświatowo-wychowawczych i opiekuńczo-wychowawczych,
  • ograniczenie stosowania dmuchaw do liści.

3 stopień zagrożenia (kod czerwony)

Wdrażany w sytuacji ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego (150 µg/m³). Działania krótkoterminowe obejmują:

  • prowadzenie prewencyjnych kontroli spalania odpadów,
  • ograniczenie aktywności na zewnątrz dzieci i młodzieży w placówkach oświatowo-wychowawczych i opiekuńczo-wychowawczych,
  • ograniczenie stosowania dmuchaw do liści,
  • ograniczenie eksploatacji kominków,
  • ograniczenia eksploatacji urządzeń grzewczych na paliwa stałe, w przypadku możliwości stosowania alternatywnego ogrzewania,
  • ograniczenia wjazdy pojazdów ciężarowych do centrum Krakowa, Tarnowa i Nowego Sącza,
  • ograniczenia prac drogowych i budowlanych związanych z emisją pyłu,
  • wprowadzenie bezpłatnej komunikacji publicznej w Krakowie, Tarnowie i Nowym Sączu,
  • ograniczenia dla zakładów przemysłowych odwołujące się do pozwoleń emisyjnych.
Plan działań krótkoterminowych

Planowane efekty Programu

Przewidywanym efektem realizacji działań Programu ochrony powietrza jest osiągnięcie w Małopolsce dopuszczalnych poziomów stężeń pyłu PM10 i pyłu PM2,5 do roku 2023 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu i dopuszczalnego dwutlenku azotu do roku 2026.

Treść Programu

Konsultacje

Projekt Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego został skierowany do konsultacji społecznych. Szczegóły na stronie:

https://powietrze.malopolska.pl/konsultacje

Program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego
Aktualizacja: 2020-03-13